Josef en zijn broeders

van Nikolaus Knüpfer

Op dit schilderij zien we een episode uit Genesis: Josef met zijn broers als smekelingen aan zijn voeten. Het is een beeld uit de oud-testamentische ‘rags to riches story’ die begint in de velden van Kanaän. Josefs broers hebben een hekel aan de lievelingszoon van hun vader. Ze willen hem zelfs vermoorden, maar om te voorkomen dat er bloed aan hun handen zal kleven, smijten ze Jozef in een put om hem vervolgens te verkopen aan een langstrekkende handelaar. Zijn veelkleurige mantel laten ze, besmeurd met geitenbloed, zien aan vader Jakob, om hem te laten geloven dat zijn zoon verscheurd is door een wild dier. Josef komt terecht in Egypte, bij de hoffunctionaris Potifar, wiens vrouw hem probeert te verleiden. Hij gaat niet in op haar avances, maar haar valse beschuldiging doet hem in de gevangenis belanden, waar hij naam maakt als droomduider. Als hij voor de farao diens droom over zeven magere en vette koeien en zeven dunne en dikke korenaren weet te duiden, wordt hij uit zijn gevangenschap bevrijd. Hij werkt zich op tot grootvizier en weet in die hoedanigheid Egypte te behoeden voor de zeven jaar durende hongersnood die de omringende landen in zijn greep houdt.

Op het schilderij zien we hoe Josef audiëntie verleent aan zijn broers die in Egypte om graan komen smeken, niet wetende dat de rijk geklede landsbestuurder hun eigen broer is. Een van de broers links op het schilderij laat alvast geld zien: ze komen niet om te bedelen, ze willen betalen voor het graan. Op de trap rechts sjouwt een knecht al een baal naar beneden. Onderaan de trap houdt een klerk de administratie bij. Het verhaal kent een goede afloop: nadat hij hen verscheidene keren op de proef heeft gesteld vergeeft de grootmoedige Josef zijn broers.

Nikolaus Knüpfer (1603-1655) was goed in het weergeven van Bijbelse onderwerpen. Hij haalde zijn inspiratie uit het Hollandse rederijkerstoneel dat in de 17e eeuw door veel amateurs beoefend werd. Dat is te zien aan zijn schilderkunstige composities, die vaak zijn opgezet als een toneelvoorstelling met een verhoging waarop de ‘steracteur’ zich tot de toeschouwers richt. Knüpfer, van oorsprong Duitser, verhuisde in 1630 naar Utrecht, waar hij in de leer ging bij Abraham Bloemaert. Wellicht heeft Knüpfer later nog les gegeven aan Jan Steen. Zijn warme kleurpalet en zijn dramatisch chiaroscuro doen denken aan de vroege schilderijen van Rembrandt.

Meld u aan voor de nieuwsbrief